﻿मध्यमव्यायोगः/NS

पात्राणि/NP
पुरुषाः/NP 
वृद्धः/NP -/PUNC ब्रह्मणः/NP केशवदासनामा/NV ।/PUNC
प्रथमः/SMKP -/PUNC वृद्धस्य/NP ज्येष्ठः/NV पुत्रः/NP ।/PUNC
द्वितीयः/SMKP -/PUNC वृद्धस्य/ द्वितीयः/ पुत्रः/ मध्यमनामा/ ।/PUNC
तृतीयः/SMKP -/PUNC वृद्धस्य/ कनिष्ठः/ पुत्रः/ ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC राक्षसः/NV हिडिम्बाभीमसेनयोः/NS सूनुः/NP ।/PUNC
भीमसेनः/NS -/PUNC मध्यमः/NV कुन्तीपुत्रः/NP ।/PUNC

स्त्रियः/NP
ब्राह्मणी/NP -/PUNC वृद्धस्य/NP भार्या/NP ।/PUNC
हिडिम्बा/NS -/PUNC राक्षसी/NV भीमसेनस्य/NS पत्नी/NP ।/PUNC

मध्यमव्यायोगः/NS ।/PUNC
(/PUNC नान्द्यन्ते/NP ततः/KV प्रविशति/KP सूत्रधारः/NP ।/PUNC )/PUNC
सूत्रधारः/NP
पायात्/KP सः/SNV वः/SN असुरवधूहृदयावसादः/NV पादः/NP हरेः/NS कुवलयामलखड्गनीलः/NV ।/PUNC
यः/SSN प्रोद्यतः/KP त्रिभुवनक्रमणे/NP रराज/KP वैडूर्यसंक्रमः/NP इव/ASD अम्बरसागरस्य/NP ॥/PUNC 1/PUNC ॥/PUNC
एवम्/AUD आर्यमिश्रान्/NP विज्ञापयामि/KP ।/PUNC अये/ABS किम्/AP नु/A खलु/A मयि/SN विज्ञापनव्यग्रे/NV शब्दः/NP इव/ASD श्रूयते/KP ।/PUNC अङ्ग/ABS पश्यामि/KP ।/PUNC
(/PUNC नेपथ्ये/NP )/PUNC
भोः/ASMB तात/NP !/PUNC कः/SN नु/A खलु/A एषः/SN ।/PUNC
सूत्रधारः/NP -/PUNC भवतु/ABS ,/PUNC विज्ञातम्/KN ।/PUNC
भोः/NV शब्दः/NP उच्चारणात्/NP अस्य/SN ब्राह्मणः/NP अयम्/SN न/AN संशयः/NP ।/PUNC
त्रास्यते/KP निर्विशङ्केन/KV केनचित्/SNV पापचेतसा/NP ॥/PUNC 2/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC पुनः/KV नेपथ्ये/NP )/PUNC
भोः/ASMB तात/NP !/PUNC कः/SN नु/A खलु/A एषः/SN ।/PUNC
सूत्रधार/NP हन्त/ABS दृढम्/NV विज्ञातम्/KN ।/PUNC एषः/SN खलु/A पाण्डवमध्यमस्य/NP आत्मजः/NP हिडिम्बारणिसंभूतः/NV राक्षसाग्निः/NP अकृतवैरम्/NV ब्राह्मणजनम्/NP वित्रासयति/KP ।/PUNC भोः/ABS कष्टम्/ABS ।/PUNC कष्टम्/ABS खलु/A पत्नीसुतपरिवृतस्य/NV ब्राह्मणस्य/NP वृत्तान्तः/NP |/PUNC अत्र/A हि/A
भ्रान्तैः/NV सुतैः/NP परिवृतः/NV तरुणैः/NP सदारैः/NP
वृद्धः/NV द्विजः/NP निशिचरानुचरः/NP सः/SNV एषः/SN ।/PUNC
व्याघ्रानुसारचकितः/NV वृषभः/NP सधेनुः/NV
सन्त्रस्तवत्सकः/NV इव/ASD आकुलताम्/NP उपैति/KP ॥/PUNC 3/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC निष्क्रान्ताः/KN )/PUNC
स्थापना/NP ।/PUNC

(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP सुतत्रयकलत्रपरिवृतः/NV ब्राह्मणः/NP पृष्ठतः/KV घटोत्कचः/NS च/AVK ।/PUNC )/PUNC
ब्राह्मणः/NP -/PUNC भोः/ASMB कः/SN नु/A खलु/A एषः/SN ।/PUNC
तरुणरविकरप्रकीर्णकेशः/NV भ्रुकुटिपुटोज्ज्वलपिङ्गलायताक्षः/NV ।/PUNC
सतडित्/NV इव/ASD घनः/NP सकण्ठसूत्रः/NP युगनिधने/NP प्रतिमाकृतिः/NP हरस्य/NS ॥/PUNC 4/PUNC ॥/PUNC
प्रथमः/SMKP -/PUNC भोः/ASMB तात/NP !/PUNC कः/SN नु/A खलु/A एषः/SN ।/PUNC
ग्रहयुगलनिभाक्षः/NV पीनविस्तीर्णवक्षाः/NV कनककपिलकेशः/NV पीतकौशेयवासाः/NV ।/PUNC
तिमिरनिवहवर्णः/NV पाण्डरोद्वृत्तदंष्ट्रः/NV नवः/NV इव/ASD जलगर्भः/NP लीयमानेन्दुलेखः/NV ॥/PUNC 5/PUNC ॥/PUNC
द्वितीयः/SMKP -/PUNC कः/SNV एषः/SN भोः/ASMB !/PUNC
कलभदशनदंष्ट्रः/NV लाङ्गलाकारनासः/NV करिवरकरबाहुः/NV नीलजीमूतवर्णः/NV ।/PUNC
हुतहुतवहदीप्तः/NV यः/SSN स्थितः/NV भाति/KP भीमः/NS त्रिपुरपुरनिहन्तुः/NV शङ्कुरस्य/NS इव/ASD रोषः/NP ॥/PUNC 6/PUNC ॥/PUNC
तृतीयः/SMKP -/PUNC भोः/ASMB तात/NP ।/PUNC कः/SN नु/A खलु/A अयम्/SNV अस्मान्/SN पीडयति/KP ।/PUNC
वज्रपातः/NP अचलेन्द्राणाम्/NP श्येनः/NP सर्वपतत्रिणाम्/NP ।/PUNC
मृगेन्द्रः/NP मृगसंघानाम्/NP मृत्युः/NP पुरुषविग्रहः/NP ॥/PUNC 7/PUNC ॥/PUNC
ब्राह्मणी/NS -/PUNC अय्य/AB को/AB एसो/AB अम्हाअम्/AB सन्दावेइ/AB ।/PUNC [/PUNC आर्य/NP !/PUNC कः/SN एषः/SNV अस्मान्/SN सन्तापयति/KP ।/PUNC ]/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC भो/ASMB ब्राह्मण/NP !/PUNC तिष्ठ/KP तिष्ठ/KP ।/PUNC
किम्/SN यासि/KP मद्भयविनाशितधैर्यसारः/NV वित्रस्तदारसुतरक्षणहीनशक्ते/NV !/PUNC
तार्क्ष्याग्र्यपक्षपवनोद्धतरोषवह्नितीव्रः/NV कलत्रसहितः/NV भुजगः/NP यथा/ASD आर्तः/NV ॥/PUNC 8/PUNC ॥/PUNC
भो/ASMB ब्राह्मण/NP !/PUNC न/AN गन्तव्यम्/KN न/AN गन्तव्यम्/KN ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC ब्राह्मणि/NP !/PUNC न/AN भेतव्यम्/KN ।/PUNC पुत्रकाः/NP न/AN भेतव्यम्/KN ।/PUNC सविमर्शा/NV हि/A अस्य/SN वाणी/NP ।/PUNC 
घटोत्कचः/NS -/PUNC भोः/ABS !/PUNC कष्टम्/ABS ।/PUNC
जानामि/KP सर्वत्र/A सदा/KV च/AVK नाम/A द्विजोत्तमाः/NP पूज्यतमाः/NV पृथिव्याम्/NS ।/PUNC
अकार्यम्/NV एतत्/SN च/AVK मया/SN अद्य/A कार्यम्/KN मातुः/NP नियोगात्/NP अपनीय/KKS शङ्काम्/NP ॥/PUNC 9/PUNC ॥/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC ब्राह्मणि/NP !/PUNC किम्/SN न/AN स्मरसि/KP तत्रभवता/SN जलक्लिन्नेन/NV मुनिना/NP उक्तम्/KN अनपेतराक्षसम्/NV इदम्/SNV वनम्/NP अप्रमादेन/KV गन्तव्यम्/KN इति/AUD ।/PUNC तत्/SN एव/INTF उत्पन्नम्/KN भयम्/NP ।/PUNC
ब्राह्मणी/NP -/PUNC किम्/AB दाणि/AB अय्यो/AB मज्झत्थवण्णो/AB विअ/AB दिस्सदि/AB ।/PUNC [/PUNC किम्/AP इदानीम्/KV आर्यः/NP मध्यस्थवर्णः/NP इव/ASD दृश्यते/KP ।/PUNC ]/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC किम्/SN करिष्यामि/KP मन्दभाग्यः/NV ।/PUNC
ब्राह्मणी/NP -/PUNC णम्/AB विक्कोसामः/AB ।/PUNC [/PUNC ननु/A विक्रोशामः/KP ।/PUNC ]/PUNC
प्रथमः/SMKP -/PUNC भवति/KP कस्य/SN वयम्/SN विक्रोशामः/KP ।/PUNC
इदम्/SNV हि/A शून्यम्/NV तिमिरोत्करप्रभैः/NV नगप्रकारैः/NP अवरुद्धदिक्पथम्/NV ।/PUNC
खगैः/NP मृगैः/NP च/APY अपि/ASD समाकुलान्तरम्/NV वनम्/NP निवासाभिमतम्/NV मनस्विनाम्/NP ॥/PUNC 10/PUNC ॥/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC ब्राह्मणि/NP !/PUNC न/AN भेतव्यम्/KN ,/PUNC न/AN भेतव्यम्/KN ।/PUNC मनस्विजननिवासयोग्यम्/NV इति/AUD श्रुत्वा/KKS विगतः/KN इव/ASD मे/SN संत्रासः/NP ।/PUNC शङ्के/KP न/AN अतिदूरेण/NP अत्र/A पाण्डवाश्रमेण/NP भवितव्यम्/KN ।/PUNC पाण्डवाः/NP तु/A ,/PUNC
युद्धप्रियाः/NP च/APY शरणागतवत्सलाः/NP च/APY दीनेषु/NP पक्षपतिताः/NP कृतसाहसाः/NP च/APY ।/PUNC
एवम्/A विधप्रतिभयाकृतिचेष्टितानाम्/NP दण्डम्/NP यथा/ASD अर्हम्/NV इह/A धारयितुम्/KKS समर्थाः/NP ॥/PUNC 11/PUNC ॥/PUNC
प्रथमः/SMKP -/PUNC भोः/ASMB तात/NP !/PUNC न/AN तत्र/A पाण्डवाः/NP इति/AUD मन्ये/KP ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC कथम्/AP त्वम्/SN जानीषे/KP ।/PUNC
प्रथमः/SMKP -/PUNC श्रुतम्/KN मया/SN तस्मात्/AVK आगच्छता/KNV केनचित्/SNV ब्राह्मणेन/NP शतकुम्भम्/NS नाम/A यज्ञम्/NP अनुभवितुम्/KKS महर्षेः/NV धौम्यस्य/NS आश्रमम्/NP गताः/KN इति/AUD ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC हन्त/ABS हताः/KN स्मः/KP ।/PUNC
प्रथमः/SMKP -/PUNC तात/NP !/PUNC न/AN तु/A सर्वः/SN एव/INTF ।/PUNC आश्रमपरिपालनार्थम्/NP इह/A स्थापितः/KN किल/A मध्यमः/NV ।/PUNC 
वृद्धः/NP -/PUNC यदि/AVK एवम्/AUD सन्निहिताः/NV सर्वे/SNV पाण्डवाः/NP ।/PUNC
प्रथमः/SMKP -/PUNC सः/SN च/AVK अपि/ASD अस्याम्/SNV वेलायाम्/NP व्यायामपरिचयार्थम्/NP विप्रकृष्टदेशस्थः/NV इति/AUD श्रूयते/KP ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC हन्त/ABS निराशाः/NV स्मः/KP ।/PUNC भवतु/KP पुत्र/NP व्यपाश्रयिष्ये/KP तावत्/A एनम्/SN ।/PUNC
प्रथमः/SMKP -/PUNC अलम्/A अलम्/DV परिश्रमेण/NP ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC पुत्र/NP !/PUNC निर्वेदप्रत्यर्थिनी/NV खलु/A प्रार्थना/NP ।/PUNC भवतु/ABS पश्यामः/KP तावत्/A ।/PUNC भो/ASMB भोः/DV पुरुष/NP !/PUNC अस्ति/KP अस्माकम्/SN मोक्षः/NP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC मोक्षः/NP अस्ति/KP समयतः/NP ।/PUNC
वुद्धः/NP -/PUNC कः/SN समयः/NP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS अस्ति/KP मे/SN तत्रभवती/SNV जननी/NP ।/PUNC तया/SN अहम्/SN आज्ञप्तः/KN पुत्र/NP !/PUNC मम/SN उपवासनिसर्गार्थम्/NP अस्मिन्/SNV वनप्रदेशे/NP कश्चित्/SNV मानुषः/NP प्रतिगृह्य/KKS आनेतव्यः/KN इति/AUD ।/PUNC ततः/A मया/SN आसादितः/KN भवान्/SN ।/PUNC
पत्न्या/NP चारित्रशालिन्या/NV द्विपुत्रः/NP मोक्षम्/NP इच्छसि/KP ।/PUNC
बलाबलम्/NV परिज्ञाय/KKS पुत्रम्/NP एकम्/SMKY विसर्जय/KP ॥/PUNC 12/PUNC ॥/PUNC
वुद्धः/NP -/PUNC हम्/ABS भो/ABS राक्षसापसद/NP !/PUNC किम्/AP अहम्/SN अब्राह्मणः/NP ।/PUNC
ब्राह्मणः/NP श्रुतवान्/NV वृद्धः/NV पुत्रम्/NP शीलगुणान्वितम्/NV ॥/PUNC
पुरुषादस्य/NV दत्वा/KKS अहम्/SN कथम्/AP निर्वृतिम्/NP आप्नुयाम्/KP ॥/PUNC 13/PUNC ॥/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC यदि/AVK अर्थितः/NV द्विजश्रेष्ठ/NP !/PUNC पुत्रम्/NP एकम्/SMKY न/AN मुञ्चसि/KP ।/PUNC
सकुटुम्बः/NV क्षणेन/NP एव/INTF विनाशम्/NP उपयास्यसि/KP ॥/PUNC 14/PUNC ॥/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC एषः/SN एव/INTF मे/SN निश्चयः/NP ।/PUNC
कृतकृत्यम्/NV शरीरम्/NP मे/SN परिणामेन/NP जर्जरम्/NV ।/PUNC
राक्षसाग्नौ/NP सुतापेक्षी/NV होष्यामि/KP विधिसंस्कृतम्/NV ॥/PUNC 15/PUNC ॥/PUNC 
ब्राह्मणी/NP अय्य/AB !/AB मा/AB मा/AB एवं/AB ।/PUNC पदिमत्तधम्मिणी/AB पदिव्वदत्ति/AB णाम/AB ।/PUNC गहीदफलेण/AB एदिण/AB सरीरेण/AB अय्यम्/AB कुलम्/AB च/AB रक्खिदुमिच्छामि/AB ।/PUNC
[/PUNC आर्य/NP ,/PUNC मा/AN मा/DV एवम्/ASD ।/PUNC पतिमात्रधर्मिणी/NV पतिव्रता/NV इति/AUD नाम/NV ।/PUNC गृहीतफलेन/NV एतेन/SNV शरीरेण/NP अर्थम्/NP कुलम्/NP च/APY रक्षितुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC ]/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC भवति/SN !/PUNC न/AN खलु/A स्त्रीजनः/NP अभिमतः/NV तत्रभवत्या/SN ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC अनुगमिष्यामि/KP भवन्तम्/SN ।/PUNC
घटोत्कचः/NP -/PUNC आः/ABS वृद्धः/NP त्वम्/SN अपसर/KP ।/PUNC
प्रथमः/SMKP -/PUNC भोः/ASMB तात/NP !/PUNC ब्रवीमि/KP खलु/A तावत्/A किञ्चित्/A ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC ब्रूहि/KP ब्रूहि/DV शीघ्रम्/KV ।/PUNC
प्रथमः/SMKP -/PUNC मम/SN प्राणैः/NP गुरुप्राणान्/NP इच्छामि/KP परिरक्षितुम्/KKS ।/PUNC
रक्षणार्थम्/NP कुलस्य/NP अस्य/SN मोक्तुम्/KKS अर्हति/KP माम्/SN भवान्/SN ॥/PUNC 16/PUNC ॥/PUNC
द्वितीयः/SMKP -/PUNC आर्य/NP मा/AN !/PUNC मा/AN एवम्/AUD ।/PUNC
ज्येष्ठः/NV श्रेष्ठः/NV कुले/NP लोके/NP पितॄणाम्/NP च/APY सुसंप्रियः/NV ।/PUNC
ततः/A अहम्/SN एव/INTF यास्यामि/KP गुरुवृत्तिम्/NP अनुस्मरन्/KNV ॥/PUNC 18/PUNC ॥/PUNC
तृतीयः/SMKP -/PUNC आर्यः/NP !/PUNC मा/AN मा/AN एवम्/AUD ।/PUNC 
ज्येष्ठः/NV भ्राता/NP पितृसमः/NV कथितः/KN ब्रह्मवादिभिः/NP |/PUNC
ततः/KV अहम्/SN कर्तुम्/KKS अस्मि/KP अर्हः/NV गुरूणाम्/NP प्राणरक्षणम्/NP |/PUNC
आपदम्/NP हि/A पिता/NP प्राप्तः/KN ज्येष्ठपुत्रेण/NP तार्यते/KP ।/PUNC
ततः/A अहम्/SN एव/INTF यास्यामि/KP गुरूणाम्/NP प्राणरक्षणात्/NP ॥/PUNC 19/PUNC ॥/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC ज्येष्ठम्/NP इष्टतमम्/NV न/AN शक्नोमि/KP परित्यक्तुम्/KKS ।/PUNC
ब्राह्मणी/NP -/PUNC जह/AB अय्यो/AB ज्येष्ठमिच्छदि/AB तह/AB अहम्/AB पि/AB कणिट्ठमिच्छामि/AB ।/PUNC
[/PUNC यथा/ASD आर्यः/NP ज्येष्ठम्/NP इच्छति/KP तथा/ASD अहम्/SN अपि/ASD कनिष्ठम्/NP इच्छामि/KP ।/PUNC ]/PUNC
द्वितीयः/SMKP -/PUNC  -/PUNC पित्रोः/NP अनिष्टः/NP कस्य/SN इदानीम्/KV प्रियः/NP ।/PUNC  
घटोत्कचः/NS -/PUNC अहम्/SN प्रीतः/NV अस्मि/KP ।/PUNC शीघ्रम्/KV आगच्छ/KP ।/PUNC
द्वितीयः/SMKP -/PUNC धन्यः/NV अस्मि/KP यद्/AVK गुरुप्राणाः/NP स्वैः/SN प्राणैः/NP परिरक्षिताः/NV ।/PUNC
बन्धुस्नेहात्/NP हि/A महतः/NV कायस्नेहः/NP तु/A दुर्लभः/NV ॥/PUNC 20/PUNC ॥/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC अहो/ABS स्वजनवात्सल्यम्/NP अस्य/SN ब्राह्मणवटोः/NP ।/PUNC
द्वितीयः/SMKP -/PUNC भोः/ASMB तात/NP !/PUNC अभिवादये/KP ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC एहि/KP एहि/DV पुत्र/NP ।/PUNC
विनिमाय/NP गुरुप्राणान्/NP स्वैः/SN प्राणैः/NP गुरुवत्सल/NV ।/PUNC
अकृतात्मदुरावापम्/NV ब्रह्मलोकम्/NS अवाप्नुहि/KP ॥/PUNC 21/PUNC ॥/PUNC
द्वितीयः/SMKP -/PUNC अनुगृहीतः/NV अस्मि/KP ।/PUNC अम्ब/NP !/PUNC अभिवादये/KP ।/PUNC
ब्राह्मणी/NP -/PUNC जाद्/AB !/PUNC चिरम्/AB जीव/AB ।/PUNC [/PUNC जात/NP !/PUNC चिरम्/KV जीव/KP ।/PUNC ]/PUNC
द्वितीयः/SMKP -/PUNC अनुगृहीतः/NV अस्मि/KP ।/PUNC आर्य/NP !/PUNC अभिवादये/KP ।/PUNC
प्रथमः/SMKP एहि/KP एहि/DV वत्स/NP ।/PUNC
परिष्वजस्व/KP गाढम्/NV माम्/SN परिष्वक्तः/NV शुभैः/NV गुणैः/NP ।/PUNC
कीर्त्या/NP तव/SN परिष्वक्ता/NV भविष्यति/KP वसुन्धरा/NP ॥/PUNC 22/PUNC ॥/PUNC
द्वितीयः/SMKP -/PUNC अनुगृहीतः/NV अस्मि/KP ।/PUNC
तृतीयः/SMKP -/PUNC आर्य/NP !/PUNC अभिवादये/KP ।/PUNC
द्वितीयः/SMKP -/PUNC स्वस्ति/ABS ।/PUNC
तृतीयः/SMKP -/PUNC अनुगृहीतः/NV अस्मि/KP ।/PUNC
द्वितीयः/SMKP भोः/ASMB पुरुष/NP !/PUNC किंचिद्/SN ब्रवीमि/KP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS ब्रूहि/KP ब्रूहि/DV शीघ्रम्/KV ।/PUNC
द्वितीयः/SMKP एतस्मिन्/SNV वनान्तरे/NP जलाशयः/NP इव/ASD दृश्यते/KP ।/PUNC तत्र/A मे/SN प्रकल्पितपरलोकस्य/NP पिपासाप्रतीकारम्/NP करिष्यामि/KP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC दृढव्यवसायिन्/NP !/PUNC गम्यताम्/KP ।/PUNC अतिक्रामति/KP मातुः/NP आहारकालः/NP ।/PUNC शीघ्रम्/KV आगच्छ/KP ।/PUNC
द्वितीयः/SMKP -/PUNC भोः/ASMB तात/NP !/PUNC एषः/SN गच्छामि/KP ।/PUNC (/PUNC निष्क्रान्तः/KN ।/PUNC )/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC हा/ABS हा/DV परिमुषिताः/KN स्मः/KP भोः/ASMB !/PUNC परिमुषिताः/KN स्मः/KP ।/PUNC
यः/SSN अत्रिशृङ्गः/NP मम/SN तु/A आसीत्/KP मनोज्ञः/NV वंशपर्वतः/NP ।/PUNC
सः/SN मध्यशृङ्गभङ्गेन/NP मनः/NP तपति/KP मे/SN भृशम्/KV ॥/PUNC 23/PUNC ॥/PUNC
हा/ABS पुत्रक/NP !/PUNC कथम्/AP गतः/KN एव/INTF ।/PUNC
तरुण/NP !/PUNC तरुणतानुरूपकान्ते/NV नियमपराध्ययनप्रसक्तबुद्धे/NV !/PUNC
कथम्/AP इव/ASD गजराजदन्तभग्नः/NV तरुः/NP इव/ASD यास्यसि/KP पुष्पितः/NV विनाशम्/NP ॥/PUNC 24/PUNC ॥/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC चिरायते/KP खलु/A ब्राह्मणवटुः/NP ।/PUNC अतिक्रामति/KP मातुः/NP आहारकालः/NP ।/PUNC किम्/SN नु/A खलु/A करिष्ये/KP ।/PUNC भवतु/ABS दृष्टम्/KN ।/PUNC भो/ASMB ब्राह्मण/NP !/PUNC आहूयताम्/KP तव/SN पुत्रः/NP ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC आः/ABS अतिराक्षसम्/NV खलु/A ते/SN वचनम्/NP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC कथम्/AP रुष्यति/KP ।/PUNC मर्षयतु/KP भवान्/SN मर्षयतु/KP ।/PUNC अयम्/SN मे/SN प्रकृतिदोषः/NP ।/PUNC अथ/A किम्/SN नामा/NV तव/SN पुत्रः/NP ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC एतत्/SN अपि/ASD न/AN शक्यम्/KN श्रोतुम्/KKS ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC युक्तम्/NV भोः/ASMB !/PUNC ब्राह्मणकुमार/NP !/PUNC किंनामा/NV ते/SN भ्राता/NP ।/PUNC
प्रथमः/SMKP -/PUNC तपस्वी/NV मध्यमः/NS ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC मध्यमः/NS इति/AUD सदृशम्/NV अस्य/SN ।/PUNC अहम्/SN एव/INTF आह्वयामि/KP ।/PUNC भो/ASMB मध्यम/NS !/PUNC मध्यम/NS !/PUNC शीघ्रम्/KV आगच्छ/KP ।/PUNC
(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP भीमसेनः/NS ।/PUNC )/PUNC
भीमः/NS -/PUNC कस्य/SN अयम्/SNV स्वरः/NP ।/PUNC
खगशतविरुते/NV विरौति/KP तारम्/NP द्रुमगहने/NV दृढसंकटे/NV वने/NP अस्मिन्/SNV ।/PUNC
जनयति/KP च/AVK मनोज्वरम्/NP स्वरः/NP अयम्/SNV बहुसदृशः/NV हि/A धनंजयस्वरस्य/NP ॥/PUNC 25/PUNC ॥/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC चिरायते/KP खलु/A ब्राह्मणवटुः/NP ।/PUNC अतिक्रामति/KP मातुः/NP आहारकालः/NP ।/PUNC किम्/SN नु/A खलु/A करिष्ये/KP ।/PUNC भवतु/ABS दृष्टम्/KN ।/PUNC उच्चैः/KV शब्दापयामि/KP ।/PUNC भो/ASMB मध्यम/NS !/PUNC शीघ्रम्/KV आगच्छ/KP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC भो/ASMB !/PUNC कः/SN नु/A खलु/A एतस्मिन्/SNV वनान्तरे/NP मम/SN व्यायामविघ्नम्/NP उत्पाद्य/KKS मध्यमः/NS इति/AUD माम्/SN शब्दापयति/KP ।/PUNC भवतु/ABS पश्यामः/KP तावत्/A ।/PUNC(/PUNC परिक्रम्य/KKS अवलोक्य/KKS सविस्मयम्/KV )/PUNC अहो/ABS दर्शनीयः/KN अयम्/SNV पुरुषः/NP ।/PUNC अयम्/SNV हि/A ,/PUNC
सिंहास्यः/NV सिंहदंष्ट्रः/NV मधुनिभनयनः/NV स्निग्धगम्भीरकण्ठः/NV
बभ्रुभ्रूः/NV श्येननासः/NV द्विरदपतिहनुः/NV दीप्तविश्लिष्टकेशः/NV ।/PUNC
व्यूढोरा/NV वज्रमध्यः/NV गजवृषभगतिः/NV लम्बपीनांसबाहुः/NV
सुव्यक्तम्/NV राक्षसीजः/NV विपुलबलयुतः/NV लोकवीरस्य/NP पुत्रः/NP ॥/PUNC 26/PUNC ॥/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC चिरायते/KP खलु/A ब्राह्मणवटुः/NP ।/PUNC उच्चैः/KV शब्दापयामि/KP ।/PUNC भो/ASMB भो/DV मध्यम/NS !/PUNC शीघ्रम्/KV आगच्छ/KP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC भोः/ASMB !/PUNC प्राप्तः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
घटोत्कच/NS -/PUNC न/AN खलु/A अयम्/SNV ब्राह्मणवटुः/NP ।/PUNC अहो/ABS दर्शनीयः/NV अयम्/SNV पुरुषः/NP ।/PUNC यः/SSN एषः/SNV 
सिंहाकृतिः/NP कनकतालसमानबाहुः/NV मध्ये/NP तनुः/NV गरुडपक्षविलिप्तपक्षः/NV ।/PUNC
विष्णुः/NS भवेत्/KP विकसिताम्बुजपत्रनेत्रः/NV नेत्रे/NP मम/SN आहरति/KP बन्धुः/NP इव/ASD आगतः/KN अयम्/SN ॥/PUNC 27/PUNC ॥/PUNC
भो/ASMB मध्यम/NS !/PUNC त्वाम्/SN खलु/A अहम्/SN शब्दापयामि/KP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC अतः/AVK खलु/A अहम्/SN प्राप्तः/KN ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC किम्/AP भवान्/SN अपि/ASD मध्यमः/NS ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC न/AN तावत्/A अपरः/SN ।/PUNC
मध्यमः/NV अहम्/SN अवध्यानाम्/NP उत्सिक्तानाम्/NP च/AVK मध्यमः/NS ।/PUNC
मध्यमः/NV अहम्/SN क्षितौ/NP भद्र/NP भ्रातॄणाम्/NP अपि/ASD मध्यमः/NV ॥/PUNC 28/PUNC ॥/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC भवितव्यम्/KN ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC अपि/AVK च/AVK ,/PUNC
मध्यमः/NV पञ्चभूतानाम्/NP पार्थिवानाम्/NP च/AVK मध्यमः/NV ।/PUNC
भवे/NP च/AVK मध्यमः/NV लोके/NP सर्वकार्येषु/NP मध्यमः/NV ॥/PUNC 29/PUNC ॥/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC मध्यमः/NV तु/A इति/AUD सम्प्रोक्ते/KN नूनम्/KV पाण्डवमध्यमः/NV ।/PUNC
अस्मान्/SN मोक्तुम्/KKS इह/A आयातः/KN दर्पात्/NP मृत्युः/NP इव/ASD उत्थितः/KN ॥/PUNC 30/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC प्रविश्य/KKS )/PUNC
मध्यमः/NS -/PUNC अस्याम्/SNV आचम्य/KKS पद्मिन्याम्/NP परलोकेषु/NP दुर्लभम्/NV ।/PUNC
आत्मना/SN एव/INTF आत्मनः/SN दत्तम्/KN पद्मपत्रोज्ज्वलम्/NV जलम्/NP ॥/PUNC 31/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC उपगम्य/KKS )/PUNC भोः/ASMB पुरुष/NP !/PUNC प्राप्तः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC भवान्/SN इदानीम्/KV खलु/A असि/KP मध्यमः/NS ।/PUNC मध्यम/NS !/PUNC इतः/A इतः/DV ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC (/PUNC भीमसेनम्/NS उपगम्य/KKS )/PUNC भो/ASMB मध्यम/NS !/PUNC परित्रायस्व/KP ब्राह्मणकुलम्/NP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC न/AN भेतव्यम्/KN न/AN भेतव्यम्/KN ।/PUNC मध्यमः/NS अहम्/SN अभिवादये/KP ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC वायुः/NP इव/ASD दीर्घायुः/NV भव/KP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC अनुगृहीतः/NV अस्मि/KP ।/PUNC कुतः/AP भयम्/NP आर्यस्य/NP ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC श्रूयताम्/KP ।/PUNC अहम्/SN खलु/A कुरुराजेन/NV युधिष्ठिरेण/NS अधिष्ठितपूर्वे/NV कुरुजाङ्गले/NP यूपग्रामवास्तव्यः/NV 
माठरसगोत्रः/NV च/APY कल्पशाखाध्वर्युः/NV केशवदासः/NS नाम/AV ब्राह्मणः/NP ।/PUNC तस्य/SN मम/SN उत्तरस्याम्/NS दिशि/NP उद्यामकग्रामवासी/NV 
मातुलः/NP कौशिकसगोत्रः/NV यज्ञबन्धुः/NS नाम/NV अस्ति/KP ।/PUNC तस्य/SN पुत्रोपनयनार्थम्/NP सकलत्रः/NV अस्मि/KP प्रस्थितः/KN ।/PUNC
भीमः/NS अरिष्टः/NV अस्तु/KP पन्थाः/NP ।/PUNC ततः/A ततः/DV ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC ततः/A माम्/SN एषः/SN हि/A -/PUNC
सजलजलदगात्रः/NV पद्मपत्रायताक्षः/NV मृगपतिगतिलीलः/NV राक्षसः/NP प्रोग्रदंष्ट्रः/NV ।/PUNC
जगति/NP विगतशङ्कः/NV त्वद्विधानाम्/NP समक्षम्/NP ससुतपरिजनम्/NV भो/ABS !/PUNC हन्तुकामः/NV अभ्युपैति/KP ॥/PUNC 32/PUNC ॥/PUNC
भीमः/NS -/PUNC एवम्/ASD ।/PUNC अनेन/SN ब्राह्मणजनस्य/NP मार्गविघ्नः/NP कृतः/KN ।/PUNC भवतु/ABS निग्रहिष्यामि/KP तावत्/A एनम्/SN ।/PUNC भोः/ASMB पुरुष/NP !/PUNC 
तिष्ठ/KP तिष्ठ/DV ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC एषः/SN स्थितः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC किमर्थम्/AP ब्राह्मणजनम्/NP अपराध्यसि/KP ।/PUNC
पुत्रनक्षत्रकीर्णस्य/NV पत्नीकान्तप्रभस्य/NV च/APY ।/PUNC
वृद्धस्य/NP विप्रचन्द्रस्य/NV भवान्/SN राहुः/NS इव/ASD उत्थितः/KN ॥/PUNC 33/PUNC ॥/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC अथकिम्/AP ।/PUNC राहुः/NS एव/INTF !/PUNC
भीमः/NS -/PUNC आः/ABS ,/PUNC
निवृत्तव्यवहारः/NV अयम्/SN सदारः/NV तनयैः/NP सह/AUP ।/PUNC
सर्वापराधे/NP अवध्यत्वात्/NP मुच्यताम्/KP द्विजसत्तमः/NP ॥/PUNC 34/PUNC ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC न/AN मुच्यते/KP ।/PUNC
भीमः/NS (/PUNC आत्मगतम्/NP )/PUNC भोः/ABS !/PUNC कस्य/SN पुत्रेण/NP अनेन/SNV भवितव्यम्/KN ।/PUNC
भ्रातॄणाम्/NP मम/SN सर्वेषाम्/SNV कः/SN अयम्/SNV भोः/ABS !/PUNC गुणतस्करः/NV ।/PUNC
दृष्ट्वा/KKS एतत्/SNV वालशौण्डीर्यम्/NP सौभद्रस्य/NS स्मरामि/KP अहम्/SN ॥/PUNC 35/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC भोः/ASMB पुरुष/NP !/PUNC मुच्यताम्/KP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC न/AN मुच्यते/KP ।/PUNC
मुच्यताम्/KP इति/AUD विस्रब्धम्/KV ब्रवीति/KP यदि/AVK मे/SN पिता/NP ।/PUNC
न/AN मुच्यते/KP तथा/AVK हि/A एषः/SN गृहीतः/KN मातुः/NP आज्ञया/NP ॥/PUNC
भीमः/NS -/PUNC (/PUNC आत्मगतम्/NP )/PUNC कथम्/AP मातुः/NP आज्ञा/NP इति/AUD ।/PUNC अहो/ABS गुरुशुश्रूषुः/NV खलु/A अयम्/SNV तपस्वी/NP ।/PUNC 
माता/NP किल/A मनुष्याणाम्/NP दैवतानाम्/NP च/AVK दैवतम्/NP ।/PUNC
मातुः/NP आज्ञाम्/NP पुरस्कृत्य/KKS वयम्/SN एताम्/SNV दशाम्/NP गताः/KN ॥/PUNC 36/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC भोः/ASMB पुरुष/NP !/PUNC प्रष्टव्यम्/KN खलु/A तावत्/A अस्ति/KP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC ब्रूहि/KP ब्रूहि/DV ,/PUNC शीघ्रम्/KV ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC का/SN नाम/NP भवतः/SN माता/NP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC श्रूयताम्/KP ,/PUNC हिडिम्बा/NS नाम/NV राक्षसी/NP ,/PUNC
कौरव्यकुलदीपेन/NV पाण्डवेन/NP महात्मना/NV ।/PUNC
सनाथा/NV या/SSN महाभागा/NP पूर्णेन/NV द्यौः/NP इव/ASD इन्दुना/NS ॥/PUNC 37/PUNC ॥/PUNC
भीमः/NS (/PUNC सहर्षम्/KV आत्मगतम्/NP )/PUNC एवम्/A हिडिम्बायाः/NS पुत्रः/NP अयम्/SN ।/PUNC सदृशः/NV हि/A अस्य/SN गर्वः/NP ।/PUNC
रूपम्/NP सत्त्वम्/NP बलम्/NP च/APY एव/INTF पितृभिः/NP सदृशम्/NV बहु/NV ।/PUNC
प्रजासु/NP वीतकारुण्यम्/NP मनः/NP च/AVK एव/A अस्य/SN कीदृशम्/SN ॥/PUNC 38/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC भोः/ASMB पुरुष/NP !/PUNC मुच्यताम्/KP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC न/AN मुच्यते/KP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC भो/ASMB ब्राह्मण/NP !/PUNC गृह्यताम्/KP तव/SN पुत्रः/NP ।/PUNC वयम्/SN एनम्/SN अनुगमिष्यामः/KP ।/PUNC
द्वितीयः/SMKP -/PUNC मा/AN मा/DV भवान्/SN एनम्/SN ।/PUNC
त्यक्ताः/KN प्राक्/KV एव/INTF मे/SN प्राणाः/NP गुरुप्राणेषु/NP अपेक्षया/NP ।/PUNC
युवा/NV रुपगुणोपेतः/NV भवान्/SN तिष्ठतु/KP भूतले/NP ॥/PUNC 40/PUNC ॥/PUNC
भीमः/NS -/PUNC आर्य/NP !/PUNC मा/AN मा/DV एवम्/SN ।/PUNC क्षत्रियकुलोत्पन्नः/NV अहम्/SN ।/PUNC पूज्यतमाः/NV खलु/A ब्राह्मणाः/NP ।/PUNC तस्मात्/AVK शरीरेण/NP ब्राह्मणशरीरम्/NP विनिमातुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC 
घटोत्कचः/NS -/PUNC एवम्/ASD क्षत्रियः/NP अयम्/SN ।/PUNC तेन/AVK अस्य/SN दर्पः/NP ।/PUNC भवतु/KP ,/PUNC इमम्/SN एव/INTF हत्वा/KKS नेष्यामि/KP ।/PUNC अथ/A केन/SN अयम्/SN वारितः/KN ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC मया/SN ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC किम्/AP त्वया/SN ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC अथ/AP किम्/AP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC तेन/AVK हि/A भवान्/SN एव/INTF आगच्छतु/KP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC एवम्/ASD अतिबलवीर्यात्/NP न/AN अनुगच्छामि/KP ।/PUNC यदि/AVK ते/SN शक्तिः/NP अस्ति/KP बलात्कारेण/NP माम्/SN नय/KP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC किम्/AP माम्/SN प्रत्यभिजानीते/KP भवान्/SN ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC मत्पुत्रः/NP इति/AUD जाने/KP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC कथम्/AP कथम्/DV तव/SN पुत्रः/NP अहम्/SN ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC कथम्/AP रुष्यति/KP ।/PUNC मर्षयतु/KP भवान्/SN ।/PUNC सर्वाः/SNV प्रजाः/NP क्षत्रियाणाम्/NP पुत्रशब्देन/NP अभिधीयन्ते/KP ।/PUNC अतः/AVK एवम्/ASD मया/SN अभिहितम्/KN ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC भीतानाम्/NP आयुधम्/NP गृहीतम्/KN ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC शपामि/KP सत्येन/NP भयम्/NP न/AN जाने/KP ज्ञातुम्/KKS तत्/SN इच्छामि/KP भवत्समीपे/NP ।/PUNC
किम्/SNV रूपम्/NP एतत्/SN वद/KP भद्र/NP तस्य/SN गुणागुणज्ञः/NV सदृशम्/NV प्रपत्स्ये/KP ॥/PUNC 41/PUNC ॥/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC एषः/SN ते/SN भयम्/NP उपदिशामि/KP ।/PUNC गृह्यताम्/KP आयुधम्/NP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC आयुधम्/NP इति/AUD ,/PUNC गृहीतम्/KN एतत्/SN ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC कथम्/AP इव/ASD ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC काञ्चनस्तम्भसदृशः/NV रिपूणाम्/NP निग्रहे/NP रतः/NV ।/PUNC
अयम्/SNV तु/A दक्षिणः/NV बाहुः/NP आयुधम्/NP सदृशम्/NV मम/SN ॥/PUNC 42/PUNC ॥/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC इदम्/SN उपपन्नम्/NV पितुः/NP मे/SN भीमसेनस्य/NS ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC अथ/A कः/SN अयम्/SNV भीमः/NP नाम/NV ।/PUNC
विश्वकर्ता/NS शिवः/NS कृष्णः/NS शक्रः/NS शक्तिधरः/NS यमः/NS ।/PUNC
एतेषु/SN कथ्यताम्/KP भद्र/NP केन/SN ते/SN सदृशः/NV पिता/NP ॥/PUNC 43/PUNC ॥/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC सर्वैः/SN ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC धिक्/ABS अनृतम्/NV एतत्/SN ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC कथम्/AP कथम्/DV अनृतम्/NV इति/AUD आह/KP ।/PUNC क्षिपसि/KP मे/SN गुरुम्/NP ।/PUNC भवतु/ABS इमम्/SNV स्थूलम्/SNV वृक्षम्/NP उत्पाट्य/KKS प्रहरामि/KP ।/PUNC (/PUNC उत्पाट्य/KKS प्रहरति/KP ।/PUNC )/PUNC कथम्/AP अनेन/SN अपि/ASD न/AN शक्यते/KP हन्तुम्/KKS ।/PUNC किम्/SN नु/A खलु/A करिष्ये/KP ।/PUNC भवतु/ABS ,/PUNC
दृष्टम्/KN ।/PUNC एतत्/SNV गिरिकूटम्/NP उत्पाट्य/KKS प्रहरामि/KP ।/PUNC
शैलकूटम्/NP मया/SN आक्षिप्तम्/KN प्राणान्/NP आदाय/KKS यास्यति/KP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC रुष्टः/NV अपि/ASD कुञ्जरः/NP वन्यः/NV न/AN व्याघ्रम्/NP धर्षयेत्/KP वने/NP ॥/PUNC 44/PUNC ॥/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC (/PUNC प्रहृत्य/KKS )/PUNC कथम्/AP अनेन/SN अपि/ASD न/AN शक्यते/KP हन्तुम्/KKS ।/PUNC किम्/SN नु/A खलु/A करिष्ये/KP ।/PUNC भवतु/ABS दृष्टम्/KN ।/PUNC
ननु/A अहम्/SN भीमसेनस्य/NS पुत्रः/NP पौत्रः/NP नभस्वतः/NS ।/PUNC
तिष्ठ/KP इदानीम्/KV सुसन्नद्धः/NV नियुद्धे/NP न/AN अस्ति/KP मत्समः/NV ॥/PUNC 45/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC इति/AUD उभौ/SN नियुद्धम्/NP कुरुतः/KP )/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC (/PUNC भीमसेनम्/NS बद्ध्वा/KKS )/PUNC
व्रजसि/KP कथम्/KV इह/A त्वम्/SN वीर्यम्/NP उल्लङ्घ्य/KKS बाह्वोः/NP
गजः/NP इव/ASD दृढपाशैः/NP पीडितः/KN मत्भुजाभ्याम्/NP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC (/PUNC आत्मगतम्/NP )/PUNC कथम्/AP गृहीतः/KN अस्मि/KP अनेन/SN ।/PUNC भोः/ASMB सुयोधन/NS !/PUNC वर्धते/KP ते/SN शत्रुपक्षः/NP ।/PUNC
कृतरक्षः/NV भव/KP ।/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC भोः/ASMB पुरुष/NP !/PUNC अवहितः/KN भव/KP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC अवहितः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC (/PUNC नियुद्धबन्धम्/NP अवधूय/KKS )/PUNC
व्यपनय/KP बलदर्पम्/NP दृष्टसारः/NV असि/KP वीर/NP !/PUNC
न/AN हि/A मम/SN परिखेदः/NP विद्यते/KP बाहुयुद्धे/NP ॥/PUNC 46/PUNC ॥/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC कथम्/AP अनेन/SN अपि/ASD न/AN शक्यते/KP हन्तुम्/KKS ।/PUNC किम्/SN नु/A खलु/A करिष्ये/KP ।/PUNC भवतु/KP ,/PUNC दृष्टम्/KN ।/PUNC अस्ति/KP मातृप्रसादलब्धः/NV मायापाशः/NP ।/PUNC तेन/SN बध्वा/KKS एनम्/SN नेष्यामि/KP ।/PUNC कुतः/SN खलु/A आपः/NP ।/PUNC भो/ASMB गिरे/NP !/PUNC आपः/NP तावत्/A हन्त/ABS 
स्रवति/KP ।/PUNC (/PUNC आचम्य/KKS मन्त्रम्/NP जपति/KP ।/PUNC )/PUNC भोः/ASMB पुरुष/NP !/PUNC
मायापाशेन/NP बद्धः/KN त्वम्/SN विवशः/NV अनुगमिष्यसि/KP ।/PUNC
राजसे/KP रज्ज्जुभिः/NP बद्धः/KN शक्रध्वजः/NP इव/ASD उत्सवे/NP ॥/PUNC 47/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC इति/AUD मायया/NP बध्नाति/KP ।/PUNC )/PUNC
भीमः/NS -/PUNC कथम्/AP मायापाशेन/NP बद्धः/KN अस्मि/KP ।/PUNC किम्/SN इदानीम्/KV करिष्ये/KP ।/PUNC भवतु/ABS दृष्टम्/KN ।/PUNC अस्ति/KP मे/SN महेश्वरप्रसादात्/NP लब्धः/KN मायापाशमोक्षः/NV मन्त्रः/NP ।/PUNC तम्/SN जपामि/KP ।/PUNC कुतः/SN खलु/A आपः/NP ।/PUNC भो/ASMB ब्राह्मणकुमार/NP !/PUNC आनय/KP कमण्डलुगताः/NV आपः/NP ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC इमाः/SNV आपः/NP ।/PUNC
(/PUNC भीमः/NS आदाय/KKS आचम्य/KKS मन्त्रम्/NP जप्त्वा/KKS मायाम्/NP अपनयति/KP ।/PUNC )/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC अये/ABS पतितः/KN पाशः/NP ।/PUNC किम्/SN इदानीम्/KV करिष्ये/KP ।/PUNC भवतु/ABS ,/PUNC दृष्टम्/KN ।/PUNC भोः/ASMB पुरुष/NP !/PUNC पूर्वसमयम्/NP स्मर/KP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC समयम्/NP इति/AUD ।/PUNC एषः/SN स्मरामि/KP ।/PUNC गच्छ/KP अग्रतः/NP ।/PUNC (/PUNC उभौ/SN परिक्रामतः/KP ।/PUNC )/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC पुत्रकाः/NP किम्/SN कुर्मः/KP ।/PUNC अयम्/SNV गच्छति/KP वृकोदरः/NS ।/PUNC
आक्रम्य/KKS राक्षसम्/NP इमम्/SN ज्वलतम्/NV उग्ररूपम्/NP उग्रेण/NP बाहुबलवीर्यगुणेन/NP युक्तम्/NV ।/PUNC


एषः/SN प्रयाति/KP शनकैः/KV अवधूय/KKS शीघ्रम्/KV असारवर्षम्/NP इव/ASD गोवृषभः/NP सलीलम्/KV ॥/PUNC 48/PUNC ॥/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC इह/A तिष्ठ/KP ।/PUNC त्वदागमनम्/NP अम्बायै/NP निवेदयामि/KP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC बाढम्/ABS गच्छ/KP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC (/PUNC उपसृत्य/KKS )/PUNC अम्ब/NP !/PUNC अभिवादये/KP घटोत्कचः/NS अहम्/SN ।/PUNC चिराभिलषितः/NV भवत्याः/SN आहारार्थम्/NP आनीतः/KN मानुषः/NP ।/PUNC
हिडिम्बा/NS -/PUNC जाद/AB !/PUNC चिरम्/AB जीव/AB ।/PUNC [/PUNC जात/NP !/PUNC चिरम्/KV जीव/KP ।/PUNC ]/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC अनुगृहीतः/NV अस्मि/KP ।/PUNC
हिडिम्बा/NS -/PUNC जाद/AB !/PUNC कीदिसो/AB माणुसो/AB आणीदो/AB ।/PUNC [/PUNC जात/NP ,/PUNC कीदृशः/NV मानुषः/NP आनीतः/KN ।/PUNC ]/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC भवति/KP रूपमात्रेण/NP मानुषः/NP ।/PUNC न/AN वीर्येण/NP ।/PUNC
हिडिम्बा/NS -/PUNC किम्/AB बम्हणो/AB ।/PUNC [/PUNC किम्/AP ब्राह्मणः/NP ।/PUNC ]/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC न/AN ब्राह्मणः/NP ।/PUNC
हिडिम्बा/NS -/PUNC आ/AB थेरो/AB ।/PUNC [/PUNC अथवा/AVK स्थविरः/NP ।/PUNC ]/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC न/AN वृद्धः/NP ।/PUNC
हिडिम्बा/NS -/PUNC किम्/AB बालो/AB ।/PUNC [/PUNC किम्/AP बालः/NP ।/PUNC ]/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC न/AN बालः/NP ।/PUNC
हिडिम्बा/NS -/PUNC जइ/AB एव्वं/AB ,/PUNC पेक्खामि/AB दाव/AB णं/AB ।/PUNC (/PUNC उभौ/SN परिक्रामतः/KP ।/PUNC )/PUNC [/PUNC यदि/AVK एवम्/AUD पश्यामि/KP तावत्/A एनम्/SN ।/PUNC ]/PUNC
हिडिम्बा/NS -/PUNC किम्/AB एसो/AB माणुसो/AB आणीदो/AB ।/PUNC [/PUNC किम्/AP एषः/SNV मानुषः/NP आनीतः/KN ।/PUNC ]/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC अम्ब/NP !/PUNC कः/SN अयम्/SN ।/PUNC
हिडिम्बा/NS -/PUNC उम्मतअ/AB दइव्वदम्/AB खु/AB अम्हाअं/AB ।/PUNC [/PUNC उन्मत्तक/NP !/PUNC दैवतम्/NP खलु/A अस्माकम्/SN ।/PUNC ]/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC आः/ABS कस्य/SN दैवतम्/NP ।/PUNC
हिडिम्बा/NS -/PUNC तव/AB अAB ,/PUNC मम/AB अ/AB ।/PUNC [/PUNC तव/SN च/APY ,/PUNC मम/SN च/APY ।/PUNC ]/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC कः/SN प्रत्ययः/NP ।/PUNC
हिडिम्बा/NS -/PUNC अअम्/AB पच्चओ/AB ।/PUNC जेदु/AB अय्यउत्तो/AB ।/PUNC [/PUNC अयम्/SN प्रत्ययः/NP !/PUNC जयतु/KP आर्यपुत्रः/NP ।/PUNC ]/PUNC
भीमः/NS -/PUNC (/PUNC विलोक्य/KKS )/PUNC का/SN पुनः/A इयम्/SN ।/PUNC अये/ASMB देवी/NV हिडिम्बा/NS ।/PUNC
अस्माकम्/SN भ्रष्टराज्यानाम्/NP भ्रमताम्/KNV गहने/NV वने/NP ।/PUNC
जातकारुण्यया/NP देवि/NP !/PUNC संतापः/NP नाशितः/KN त्वया/SN ॥/PUNC 49/PUNC ॥/PUNC
हिडिम्बे/NS !/PUNC किम्/SN इदम्/SN ।/PUNC
हिडिम्बा/NS -/PUNC (/PUNC कर्णे/NP )/PUNC अय्यउत्त/AB !/PUNC ईदिसम्/AB विअ/AB ।/PUNC [/PUNC आर्यपुत्र/NP !/PUNC ईदृशम्/NV इव/ASD ।/PUNC ]/PUNC
भीमः/NS -/PUNC जात्या/NP राक्षसी/NP ,/PUNC न/AN समुदाचारेण/NP ।/PUNC
हिडिम्बा/NS -/PUNC उत्मत्तअ/AB !/PUNC अभिवादेहि/AB पिदरं/AB ।/PUNC [/PUNC उन्मत्तक/NP !/PUNC अभिवादयस्व/KP पितरम्/NP ।/PUNC ]/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC भोः/ASMB तात/NP !/PUNC
अज्ञानात्/NP तु/A मया/SN पूर्वम्/KV यत्/SSN भवान्/ न/AN अभिवादितः/KN ।/PUNC
अस्य/SNV पुत्रापराधस्य/NP प्रसादम्/NP कर्तुम्/KKS अर्हसि/KP ॥/PUNC 50/PUNC ॥/PUNC
अहम्/SN सः/SNV धार्तराष्ट्रवनदवाग्निः/NV घटोत्कचः/NS अभिवादये/KP ।/PUNC पुत्रचापलम्/NP क्षन्तुम्/KKS अर्हसि/KP ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC एहि/KP एहि/DV पुत्र/NP व्यतिक्रमकृतम्/NP क्षान्तम्/NV एव/INTF ।/PUNC (/PUNC इति/AUD परिष्वज्य/KKS )/PUNC अयम्/SN सः/SNV धार्तराष्ट्रवनदवाग्निः/NP ।/PUNC
पुत्रापेक्षीणि/NV खलु/A पितृहृदयानि/NP ।/PUNC पुत्र/NP ,/PUNC अतिबलपराक्रमः/NV भव/KP ।/PUNC 
घटोत्कचः/NS -/PUNC अनुगृहीतः/NV अस्मि/KP ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC एवम्/ASD भीमसेनपुत्रः/NV अयम्/SN घटोत्कचः/NS ।/PUNC
भीमः/NS पुत्र/NP !/PUNC अभिवादय/KP अत्रभवन्तम्/U केशवदासम्/NS ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC भगवन्/NP अभिवादये/KP ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC पितृसदृशगुणकीर्तिः/NV भव/KP ।/PUNC
घटोत्कचः/NS -/PUNC अनुगृहीतः/NV अस्मि/KP ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC भो/ASMB वृकोदर/NS !/PUNC रक्षितम्/KN अस्मत्कुलम्/NP ,/PUNC स्वकुलम्/NP उद्धृतम्/KN च/AVK ।/PUNC गच्छामः/KP तावत्/A ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC अनुग्रहात्/NP तु/A भवतः/SN सर्वम्/SNV आसीत्/KP इदम्/SN शुभम्/NV ।/PUNC
आश्रमः/NP अदूरतः/NP अस्माकम्/SN तत्र/A विश्रम्य/KKS गम्यताम्/KP ॥/PUNC 51/PUNC ॥/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC कृतम्/KN आतिथ्यम्/NP अनेन/SNV जीवितप्रदानेन/NP ।/PUNC तस्मात्/AVK गच्छामः/KP तावत्/A ।/PUNC
भीमः/NS -/PUNC गच्छतु/KP भवान्/SN सकुटुम्बः/NV पुनः/KV दर्शनाय/NP ।/PUNC
वृद्धः/NP -/PUNC बाढम्/ABS ।/PUNC प्रथमः/SMKP कल्पः/NP ।/PUNC (/PUNC सपुत्रत्रयकलत्रः/NV निष्क्रान्तः/KN केशवदासः/NS ।/PUNC )/PUNC
भीमः/NS -/PUNC हिडिम्बे/NS !/PUNC इतः/A तावत्/A ।/PUNC वत्स/NV घटोत्कच/NS !/PUNC इतः/A तावत्/A ।/PUNC तत्रभवन्तम्/U केशवदासम्/NS आश्रमपदद्वारमात्रम्/NP अपि/ASD संभावयिष्यामः/KP ।/PUNC
यथा/ASD नदीनाम्/NP प्रभवः/NP समुद्रः/NP यथा/ASD आहुतीनाम्/NP प्रभवः/NP हुताशनः/NP ।/PUNC
यथा/ASD इन्द्रियाणाम्/NP प्रभवम्/NP मनः/NP अपि/ASD तथा/ASD प्रभुः/NP नः/SN भगवान्/U उपेन्द्रः/NS !/PUNC ॥/PUNC 52/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC निष्क्रान्ताः/KN सर्वे/SN ।/PUNC )/PUNC
॥/PUNC मध्यमव्यायोगम्/NS नाम/NV नाटकम्/NP समाप्तम्/KN ॥/PUNC
